vrijdag 23 december 2011

Gurgaon: de (on)geplande stad

Sinds 1991 maakt India een enorme economische groei door. De nieuwe middenklasse, die in het verleden hun heil in het buitenland zochten, zoeken nu hun onderkomen in satellietsteden met grote woningen en een openbare ruimte die schoon, heel en veilig moet zijn. Gurgaon, een voorstad van New Delhi, is zo’n plek. In tien jaar tijd is hier door drie à vier grote projectontwikkelaars een nieuwe leefomgeving gecreëerd voor circa 1,5 miljoen mensen. Een bijzondere stedelijke ontwikkeling waarbij het nog zoeken is naar de juiste verhouding tussen markt, overheid en bewoners.

Gated communities
Gurgaon is het industrieel en financieel centrum van de deelstaat Haryana. Nadat General Electric (GE), een mondiaal opererend technologie-, elektronica- en dienstenconcern, hier in 1997 zijn callcenter vestigde, volgden vele andere multinationale bedrijven, zoals Coca-Cola, Pepsi, Motorola, Ericsson en Nestle India. Aangetrokken door de nieuwste bedrijfsgebouwen en de aanwezigheid van vele jonge hoogopgeleide Indiërs en expats die zich tegelijkertijd in de nieuwe woonwijken vestigden.
De plaatselijke website omschrijft Gurgaon als volgt:  
“With access to amenities like private parking, sanitation and common area maintenance, the standards of life is certainly at par with any bustling American or European city. The quality of life in Gurgaon makes it a perfect end point for people looking for an above average life. Facilities like power backup and club areas with gymnasiums and health facilities are increasingly becoming the norm rather than an exception.”
Projectontwikkelaars spelen daarbij handig in op de zo gewilde Westerse consumptiecultuur en de wens om veilig in een afgesloten buurt te wonen met voldoende ruimte en groenvoorzieningen. De stad bestaat dan ook uit een groot aantal verschillende ‘gated communities’ waarbinnen bewoners alles hebben wat ze willen. Luxe woningen met bedienden, maar ook golfterreinen, wellnesscentra, restaurants en winkelcentra. Ook kinderen hoeven het terrein niet af te gaan om naar hun privéschool te gaan. Alles is binnen handbereik. Naast deze faciliteiten en de eerder genoemde veiligheid is de aanwezigheid van elektriciteit een belangrijke vestigingsmotief. Wie het kan betalen (via de servicekosten) wordt aangesloten op de (nood)aggregaten waardoor airco’s, televisies, koelkasten en computers het altijd doen. Een luxe in India. 


Privatisering
Net als de gehele stedelijke ontwikkeling speelt de markt een grote rol bij de genoemde faciliteiten. Het zijn allemaal geprivatiseerde voorzieningen: van de beveiliging tot de vuilophaaldienst en de stroomvoorziening. Deze ‘geplande’ stad door projectontwikkelaars heeft echter een belangrijke keerzijde. Er heeft namelijk maar op een aantal terreinen planning plaatsgevonden. Dat zit als volgt. Het land was in handen van een aantal private partijen die – toen de markt er rijp voor was –in een hoog tempo zijn gaan ontwikkelen. Niet tegengewerkt door een lokale overheid, omdat die er simpelweg niet was. De staatsoverheid had kunnen ingrijpen, maar kon het tempo van de markt niet aan. Er heeft dus weinig tot geen samenwerking plaatsgevonden tussen de projectontwikkelaars en de planningsafdelingen van overheden. Het gevolg: de ontwikkeling van allemaal onsamenhangende postzegelplannetjes. Dus ondanks de aanwezigheid van mooie woningen en luxueuze winkels, gerealiseerd door de markt, ontbreekt het aan een goed systeem wat betreft riolering, elektriciteit, watervoorziening, infrastructuur en transport. De verschillende ‘gated communities’ zijn daardoor zelfstandige entiteiten in een groter ongepland geheel. Kleine, geprivatiseerde oases in een grote overheidswoestijn. 

Verantwoordelijkheid
Dat leidt tot een aantal vraagstukken. De New York Times (8 juni 2011) vat die als volgt samen:
“How can a new city become an international economic engine without basic public services? How can a huge country flirt with double-digit growth despite widespread corruption, inefficiency and governmental dysfunction?” 
Meer praktisch: waar moet je als bewoner klagen als er vervuild water uit je kraan komt? Wie is aansprakelijk voor de continue verkeersopstoppingen? En wie onderhoud de netjes ingerichte openbare ruimte nu de projectontwikkelaars naar hun nieuwe projecten zijn verhuisd? De antwoorden moeten gezocht worden in de democratische driehoek  van overheid, markt en burgermaatschappij. Maar niemand weet nog in welke verhoudingen.
Deels zie je dat de economische ontwikkelingen ook voor nieuwe politieke ontwikkelingen zorgen. Er is een nieuwe lokale overheid die met flinke achterstand en met hulp van planologen en stedenbouwkundigen aan de verbindende infrastructuur werken.
Daarnaast zie je bewoners die zelf het heft in handen nemen en ‘communities’ oprichten om de openbare ruimte te beheren. En bewoners die het juridische gevecht aan gaan met de projectontwikkelaars en hun aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Zij beweren simpelweg dat de projectontwikkelaars hun beloften uit de verkoopfolders niet nakomen. Naast de vele opleveringsgebreken in de woningen stond in die folders namelijk ook dat de marktpartijen zouden zorgen voor de openbare ruimte en zelfs ziekenhuizen.

Ondanks of dankzij de overheid?

Een interessant dilemma. Dankzij de markt en de afwezigheid van een sterk controlerende overheid zijn deze nieuwe, geplande buurten ontstaan. Met een enorme aantrekkingskracht op een groot aantal bewoners en ondernemingen. Maar er is blijkbaar meer nodig om een ongeplande stad werkend te krijgen. De vraag is alleen wie daarvoor verantwoordelijk is. Zou de markt ook die verbindende rol moeten spelen door zelf een stedenbouwkundig masterplan te maken en de noodzakelijke infrastructuur aan te leggen? Nog verdergaande privatisering? Of is en blijft dat een taak van de overheid? Of zou die met de grote armoede elders in de regio andere prioriteiten moeten stellen? En wat is de rol bij dit alles van de welgestelde bewoners? Zij zijn er niet voor de aanleg van riolering, maar welke rol kunnen ze spelen in het beheer van bijvoorbeeld de openbare ruimte? Vragen die voor een groot deel van Gurgaon nog onbeantwoord blijven.

Wie meer wilt lezen of zien:
The New York Times (2011) In India, Dynamism Wrestles With Dysfunction
VPRO (2009) Tegenlicht: I am Gurgaon. The new Urban India.
Next American City (2012) Opening the Gates.
Bron foto: Ozonebuiltech  

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen